‘Het begint met erkenning dat we afhankelijk van elkaar zijn’

Stakeholders zijn belangrijk bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid. Hoe bouw je als bestuurder of toezichthouder in het publieke domein bruggen met deze groepen?

Misschien lijkt het vanzelfsprekend dat de overheid rekening houdt met alle maatschappelijke betrokkenen die door haar beleid worden geraakt, toch ging dat er volgens TIAS-hoogleraar Theo Camps in de vorige eeuw nog heel anders aan toe. ‘Na de watersnoodramp van 1953 moesten de deltawerken in recordtempo worden gebouwd. Omdat bescherming van alle burgers in Nederland prioriteit had, werd er op dat moment niet aan lokale bewoners of landschapsbehoud gedacht. Terwijl er nu bij de planologische kernbeslissing ‘Ruimte voor de rivier’ juist veel met omwonenden wordt gesproken en alle belangen, ook van de scheepvaart en het toerisme, worden meegenomen. Je kunt je nu niet meer voorstellen dat je een dijk bouwt zonder met de dijkhuisbewoners te praten, toch ging dat ooit dus wel zo.’

Zeitgeist

Groot verschil met dertig jaar geleden is volgens Camps dat de Zeitgeist is veranderd. ‘Waar eerst vooral vanuit een topdownbenadering werd gehandeld en organisaties of bedrijven met de meeste macht de touwtjes in handen hadden, is er een algemeen besef gekomen dat we afhankelijk zijn van elkaar en dat ons handelen impact heeft op de samenleving of omgeving. Deze benadering vraagt om een andere manier van leiderschap en een governance die gericht is op netwerksamenwerking.’ Een manier om betere bruggen te slaan tussen en organisatie en stakeholders is ecosystemisch denken. Denk aan een vijver, een complex ecosysteem, er hoeft maar iets kleins te gebeuren zoals een te grote of juist te kleine populatie vissen; de balans raakt verstoord en er moet een nieuw evenwicht ontstaan. Een ecosysteem gaat bovendien uit een co-existentie die deels vreedzaam en deels concurrentieel is. Zo is dat ook met ecosystemisch denken, er is geen hiërarchische verdeling en alle belangen spelen een rol bij het streven naar balans.’

Staatssteun

Ook in de huidige coronapandemie worden door de overheid beslissingen genomen waarbij belangen van verschillende groepen worden afgewogen. ‘Wat weegt zwaarder? Onderwijs, de economie, het leven van jongeren, dat van ouderen of de volksgezondheid in haar geheel? Moeilijk. Maar het punt is, het hangt allemaal met elkaar samen.’ Als voorbeeld noemt hij KLM die 3,4 miljard euro aan staatsteun ontving. ‘Het bedrijf wil op eigen benen staan, maar blijkt nog langdurig steun nodig te hebben om levensvatbaar te blijven. Je kunt je afvragen hoe rechtvaardig het is, dat een bedrijf in goede tijden wel de winst opstrijkt maar in slechte tijden overheidssteun nodig heeft. Zo’n situatie is niet te begrijpen in de vorm van een eenvoudige markt-overheid-beschrijving. Publiek en privaat hebben elkaar nodig. Zonder een sterke overheid kan de markt zich niet ontwikkelen en een sterk bedrijfsleven is nodig voor een goede economie. Het belangrijkste is die erkenning van wederzijdse afhankelijkheid. Ook als je bruggen wil bouwen met stakeholders. Want als je beseft dat het met elkaar in een ecosysteem samenhangt, kom je namelijk vanzelf tot samenwerking.’

Meer weten? Klik verder voor de onepager Framework van entrepreneurial ecosystems waar je onder andere meer leert over:

  • De relevantie van dit model voor het publieke domein
  • Hoe je met het model aan de slag kunt gaan
  • Welke handvatten en inzichten het oplevert
  • En wat levert ecosystemisch denken op in de praktijk?

 


 

© TIAS

Theo Camps is hoogleraar Organisatiekunde & Bestuurskunde bij TIAS. Van 2003 tot aan 2017 was hij bestuursvoorzitter van de Berenschot Groep, een management-consultancybureau. Hij heeft ervaring opgedaan als managementconsultant voor zowel overheid- als (non-) profitorganisaties. Gedurende de laatste jaren heeft hij zich, zowel in onderzoek als in onderwijs in het bijzonder bezig gehouden met vraagstukken van publiek-private netwerkorganisaties.